Laboratoria czwartej przyrody: aktywizacja społeczności lokalnych w kierunku zielonej transformacji i rozpoznawania lokalnego dziedzictwa antropocenu.
Maj 2026 w projekcie
Warsztaty fotograficzne – Bytom
W maju kontynuowano cykl warsztatów plenerowych z zakresu sztuki i fotografii. Zajęcia odbywały się w czterech lokalizacjach Bytomia, co pozwoliło uczestnikom pracować w zróżnicowanych warunkach przestrzennych i oświetleniowych. 5 maja warsztaty odbyły się w Magazynie Kultury i Sztuki przy ul. Chrzanowskiego 12, 6 maja w Teatrze ROZBARK, 12 maja w Kolonii Zgorzelec, a 13 maja w przestrzeni miejskiej – pod Operą Śląską, na rynku i w centrum miasta. Zajęcia prowadziło Centrum Kreacji Multimedialnej, a uczestnicy rozwijali umiejętności dokumentowania przestrzeni, pracy z kompozycją oraz narracją wizualną.
Warsztaty tematyczne „Cztery żywioły – woda”
22 maja w siedzibie Stowarzyszenia TuRuda przy ul. Miłosza 8 odbyły się warsztaty poświęcone tematyce wody jako elementu środowiska i kultury lokalnej. Wydarzenie wpisuje się w szerszy program działań Stowarzyszenia TuRuda w ramach projektu „Laboratoria czwartej przyrody”, którego celem jest aktywizacja społeczności lokalnych oraz interpretacja dziedzictwa kulturowo-przyrodniczego Rudy Śląskiej . Liczbę uczestników oszacowano orientacyjnie na 100 osób.
Wystawa prac uczestników warsztatów
24 maja w Parafii św. Rodziny w Bytomiu Bobrku odbyła się wystawa prac powstałych podczas warsztatów malarskich i fotograficznych. Wydarzenie przygotowane przez Śląski Inkubator Przedsiębiorczości stanowiło podsumowanie dotychczasowych działań twórczych oraz okazję do prezentacji efektów pracy szerszej publiczności. Liczbę odwiedzających oszacowano na około 50 osób.
Warsztaty z dziennikarstwa środowiskowego i dziedzictwa poprzemysłowego
28 maja w CUS Orbita w Rudzie Śląskiej przeprowadzono warsztaty dziennikarskie prowadzone przez dziennikarkę „Wiadomości Rudzkich”. Zajęcia obejmowały pracę z tekstem, podstawy dokumentacji terenowej oraz analizę lokalnego dziedzictwa. W spotkaniu uczestniczyło 16 osób.
Najważniejszym wydarzeniem miesiąca był Wielki finał projektu „Laboratoria czwartej przyrody”, zaplanowany na 29 maja 2026 r. na terenie Szybu Franciszek. Wydarzenie obejmowało oficjalne podsumowanie oraz grę terenową „W poszukiwaniu Ducha Franciszka – Rytuał Przejścia” . Finał organizowany był przez Śląski Inkubator Przedsiębiorczości we współpracy z Uniwersytetem Śląskim i Stowarzyszeniem TuRuda.
Kwiecień 2026 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 16/1713
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu UŚ W kwietniu 2026 r. kontynuowano działania związane z archiwizacją regionalnego antropocenu. Prace realizowano w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa w Rudzie Śląskiej (ul. Czapli 4) w dniach 6 oraz 13 kwietnia. Obejmowały one porządkowanie, opracowywanie oraz analizę materiałów związanych z lokalnym dziedzictwem. Zajęcia prowadzone były przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego.
Szkolenia dla lokalnych liderek W kwietniu odbył się cykl szkoleń dla lokalnych liderek w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej (ul. Karola Goduli 36, sala nr 3). Spotkania miały miejsce w dniach 14–17 kwietnia, 15 kwietnia oraz 21–24 kwietnia 2026 r.. Działania te miały charakter warsztatowy i służyły wzmacnianiu kompetencji uczestniczek oraz rozwijaniu współpracy w środowisku lokalnym.
Warsztaty fotograficzne dla młodzieży W różnych punktach Rudy Śląskiej zorganizowano serię warsztatów fotograficznych dla młodzieży. Zajęcia odbywały się m.in. na Plantach Kowalskiego (1 i 14 kwietnia), Placu Jana Pawła II (15 kwietnia), w okolicach Huty Pokój (21 kwietnia) oraz przy ruinach domu Karola Goduli (22 kwietnia). Pod okiem trenera uczestnicy pracowali nad dokumentowaniem i interpretowaniem zmian w przestrzeni lokalnej.
Warsztaty dziennikarskie 9 kwietnia 2026 r. w Centrum Usług Społecznych Orbita Grupa przeprowadzono warsztaty dziennikarskie. Spotkanie prowadzone przez trenera miało na celu poszerzenie wiedzy uczestników oraz rozwijanie umiejętności związanych z pracą badawczą i dokumentacyjną.
20 kwietnia 2026 r. w Teatrze Impresaryjnym im . Henryka Bisty w Rudzie Śląskiej odbyła się wystawa prac uczestników. Wydarzenie to, będące kontynuacją działań wystawienniczych rozpoczętych w CUS, Muzeum Hutnictwa oraz MDK w Świętochłowicach, stanowiło publiczną prezentację efektów prac twórczych.
Wizyta studyjna Berlin W dniach 24–26 kwietnia 2026 r. zrealizowano wizytę studyjną w Berlinie. Organizatorem wyjazdu, w którym wzięło udział 6 osób, był Śląski Inkubator Przedsiębiorczości. Wydarzenie służyło wymianie doświadczeń oraz upowszechnianiu efektów działań prowadzonych w ramach projektu.
blog : www.czwartaprzyroda.pl
Marzec 2026 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu
6 marca 2026 r.
W siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa przy ul. Czapli 4 w Rudzie Śląskiej kontynuowano prace archiwizacyjne w ramach zadania 6.1. Zajęcia prowadzone przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego obejmowały:
- porządkowanie materiałów dokumentacyjnych,
- digitalizację zasobów,
- analizę treści dotyczących przemian krajobrazu poprzemysłowego,
- przygotowanie opisów do dalszych opracowań projektowych.
Działania te stanowiły kontynuację prac realizowanych w poprzednich miesiącach i rozwijały zasób archiwum regionalnego antropocenu.
Organizacja warsztatów refotografii poprzemysłowej
9 marca 2026 r.
W tym samym miejscu odbyły się całodniowe warsztaty refotografii poprzemysłowej w ramach zadania 6.1. Wykładowca Uniwersytetu Śląskiego prowadził zajęcia obejmujące:
- wykonywanie zdjęć porównawczych,
- analizę zmian w przestrzeni poprzemysłowej,
- pracę z archiwalnymi materiałami fotograficznymi,
- interpretację przemian środowiskowych i urbanistycznych.
Warsztaty rozwijały kompetencje uczestników w zakresie dokumentowania i analizy krajobrazu antropogenicznego.
Warsztaty edukacyjne
12 marca 2026 r. (godz. 9:00–12:45)
W siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa zrealizowano warsztaty edukacyjne w ramach zadania 5.1. Zajęcia prowadzone przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego obejmowały:
- pracę z materiałami archiwalnymi,
- ćwiczenia z interpretacji krajobrazu,
- rozwijanie kompetencji badawczych uczestników,
- przygotowanie do dalszych działań projektowych.
Praca archiwizacyjna – kontynuacja
12 marca 2026 r. (godz. 13:00–18:15)
Po zakończeniu warsztatów edukacyjnych odbył się kolejny blok prac archiwizacyjnych w ramach zadania 6.1. Uczestnicy:
- porządkowali dokumentację,
- analizowali materiały fotograficzne,
- przygotowywali treści do dalszych opracowań.
Szychta na Steinbruchu – działania terenowe Stowarzyszenia TuRuda
13 marca 2026 r.
Na terenie Steinbruchu odbyły się działania terenowe prowadzone przez Stowarzyszenie TuRuda. „Szychta na Steinbruchu” obejmowała:
- prace porządkowe,
- działania edukacyjne dotyczące lokalnego dziedzictwa,
- dokumentowanie zmian w przestrzeni przyrodniczo-poprzemysłowej.
Wydarzenie miało charakter otwarty i angażowało lokalną społeczność.
Szkolenia dla lokalnych liderek – Śląski Inkubator Przedsiębiorczości
17 marca 2026 r. (15:00–20:30)
W Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości odbyło się szkolenie dla lokalnych liderek prowadzone przez trenera przedsiębiorczości. Zajęcia obejmowały:
- rozwijanie kompetencji organizacyjnych,
- pracę nad komunikacją i współpracą w środowisku lokalnym,
- planowanie działań społecznych.
Spotkanie dla lokalnych liderek
18 marca 2026 r. (13:00–15:00)
W tym samym miejscu odbyło się kolejne spotkanie animacyjne dla liderek lokalnych społeczności. Prowadzone przez animatorkę liderek zajęcia obejmowały:
- wymianę doświadczeń,
- identyfikację potrzeb środowiska,
- planowanie działań na kolejne miesiące.
Szkolenia dla lokalnych liderek – kontynuacja
18 marca 2026 r. (15:00–20:30) 19 marca 2026 r. (15:00–20:30)
W Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości odbyły się kolejne bloki szkoleniowe prowadzone przez trenera. Uczestniczki rozwijały:
- kompetencje przywódcze,
- umiejętności organizacyjne,
- zdolność prowadzenia inicjatyw społecznych.
Wystawa prac plastycznych i fotograficznych – Muzeum Hutnictwa w Chorzowie
24 marca 2026 r.
Śląski Inkubator Przedsiębiorczości zorganizował Wystawa prac uczestników warsztatów plastycznych i fotograficznych, zorganizowana przez Śląski Inkubator Przedsiębiorczości, miała formułę otwartą i przyciągnęła wielu odwiedzających. Zaprezentowano na niej rezultaty twórczych działań realizowanych w ostatnich miesiącach.Wydarzenie spotkało się z dużym zainteresowaniem i stało się istotnym elementem wspierania oraz promowania lokalnej aktywności artystycznej.
Wizyta studyjna – Mostecko (Czechy)
27–29 marca 2026 r.
Śląski Inkubator Przedsiębiorczości zorganizował wizytę studyjną w regionie Mostecko w Czechach. Program obejmował:
- spotkania z lokalnymi instytucjami,
- poznanie przykładów rewitalizacji terenów poprzemysłowych,
- wymianę doświadczeń dotyczących działań społecznych i środowiskowych.
Wizyta stanowiła ważny element rozwoju kompetencji uczestników oraz poszerzania perspektyw projektowych.
Luty 2026 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich
Przygotowanie wystawy archiwum regionalnego antropocenu
W dniu 2 lutego 2026 r. kontynuowano prace związane z przygotowaniem wystawy archiwum regionalnego antropocenu. Zajęcia odbyły się w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa przy ul. Czapli 4 w Rudzie Śląskiej. Wykładowca Uniwersytetu Śląskiego prowadził działania obejmujące selekcję materiałów, ich opis, digitalizację oraz przygotowanie do ekspozycji muzealnej. Prace te stanowiły dalszy etap rozwoju zasobu archiwalnego oraz przygotowania do jego prezentacji publicznej.
Wystawa prac uczestników warsztatów plastycznych i fotograficznych
W dniu 3 lutego 2026 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy w Rudzie Śląskiej odbyła się wystawa prac uczestników warsztatów plastycznych i fotograficznych. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Śląski Inkubator Przedsiębiorczości i miało charakter otwarty. Zaprezentowano efekty działań twórczych realizowanych w poprzednich miesiącach, a uczestnicy mieli okazję omówić swoje prace z odwiedzającymi. Wystawa cieszyła się dużym zainteresowaniem i stanowiła ważny element promocji lokalnej aktywności artystycznej.
Organizacja warsztatów refotografii poprzemysłowej
W dniu 4 lutego 2026 r. w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa odbyły się całodniowe warsztaty refotografii poprzemysłowej prowadzone przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego. Uczestnicy pracowali nad dokumentowaniem zmian w przestrzeni poprzemysłowej Rudy Śląskiej, porównując archiwalne ujęcia z aktualnym stanem krajobrazu. Zajęcia rozwijały umiejętności analizy wizualnej, pracy z materiałem fotograficznym oraz interpretacji przemian środowiskowych.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu
W dniu 11 lutego 2026 r. kontynuowano prace archiwizacyjne w ramach projektu regionalnego antropocenu. Zajęcia odbyły się w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa i obejmowały porządkowanie zbiorów, analizę materiałów oraz przygotowanie opisów do dalszych działań badawczych. Prace prowadził wykładowca Uniwersytetu Śląskiego.
Spotkanie dla lokalnych liderek
Również 11 lutego 2026 r., bezpośrednio po zajęciach archiwizacyjnych, odbyło się kolejne spotkanie dla lokalnych liderek w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości przy ul. Karola Goduli 36. Spotkanie miało charakter animacyjno-warsztatowy i było prowadzone przez animatorkę liderek. Uczestniczki omawiały potrzeby społeczności, planowały działania na kolejne miesiące oraz rozwijały kompetencje związane z pracą środowiskową.
Praca archiwizacyjna – kontynuacja
W dniu 12 lutego 2026 r. odbył się kolejny blok zajęć archiwizacyjnych w Towarzystwie Miłośników Orzegowa. Uczestnicy pracowali nad digitalizacją materiałów, ich opisem oraz przygotowaniem do udostępnienia w ramach przyszłych działań edukacyjnych i wystawienniczych.
Praca archiwizacyjna – etap lutowy
W dniu 19 lutego 2026 r. zrealizowano następne spotkanie archiwizacyjne dotyczące regionalnego antropocenu. Zajęcia obejmowały analizę materiałów terenowych, porządkowanie dokumentacji oraz przygotowanie treści do dalszych opracowań projektowych.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu – końcówka miesiąca
W dniu 26 lutego 2026 r. odbyła się kolejna sesja archiwizacyjna w Towarzystwie Miłośników Orzegowa. Uczestnicy pracowali nad analizą materiałów fotograficznych i dokumentacyjnych, przygotowując je do dalszych działań projektowych.
Organizacja warsztatów edukacyjnych
W dniu 27 lutego 2026 r. zrealizowano warsztaty edukacyjne w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa. Zajęcia prowadzone przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego miały na celu poszerzenie wiedzy uczestników oraz podsumowanie dotychczasowych działań archiwizacyjnych. Warsztaty stanowiły ważny element integrujący różne wątki projektu i przygotowujący uczestników do kolejnych etapów działań.
Styczeń 2026 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 1/1698
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu UŚ
W styczniu 2026 r. kontynuowano działania związane z archiwizacją regionalnego antropocenu. Prace realizowano w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa w Rudzie Śląskiej i obejmowały porządkowanie, opracowywanie oraz analizę materiałów związanych z lokalnym dziedzictwem i przemianami krajobrazu regionu.
Zajęcia prowadzone były przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego. Uczestnicy pracowali nad materiałami badawczymi i dokumentacyjnymi, rozwijając treści służące dalszemu wykorzystaniu w działaniach projektowych.
Przygotowanie i prezentacja wystawy archiwum regionalnego antropocenu w muzeum
W ramach kolejnego etapu realizowano przygotowanie i prezentację wystawy archiwum regionalnego antropocenu w muzeum. Działania obejmowały dobór materiałów, ich opracowanie oraz przygotowanie ekspozycji we współpracy z Muzeum Miejskim im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej.Prace odbywały się w kilku terminach styczniowych i były prowadzone przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego. Celem zadania było upowszechnienie efektów działań badawczo-archiwizacyjnych oraz zaprezentowanie lokalnego dziedzictwa szerszemu gronu odbiorców.
Spotkanie dla lokalnych liderek
W dniu 14 stycznia 2026 r. odbyło się spotkanie dla lokalnych liderek w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej. Zajęcia miały charakter animacyjno-warsztatowy i służyły wzmacnianiu kompetencji uczestniczek oraz rozwijaniu współpracy w środowisku lokalnym.
Spotkanie prowadzone było przez animatorkę liderek. W jego trakcie omawiano potrzeby uczestniczek, wymieniano doświadczenia i identyfikowano kierunki dalszych działań społecznych.
Organizacja warsztatów refotografii poprzemysłowej
W drugiej połowie stycznia prowadzono przygotowania do warsztatów refotografii poprzemysłowej. Zajęcia realizowano w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa w Rudzie Śląskiej i dotyczyły dokumentowania oraz interpretowania zmian zachodzących w przestrzeni poprzemysłowej.
Warsztaty prowadził wykładowca Uniwersytetu Śląskiego. Uczestnicy rozwijali umiejętności pracy z materiałem fotograficznym, a także analizowali znaczenie lokalnego krajobrazu w kontekście historycznym i współczesnym.
Organizacja warsztatów edukacyjnych
Pod koniec miesiąca zorganizowano warsztaty edukacyjne, które odbyły się w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa. Działania miały na celu poszerzenie wiedzy uczestników oraz utrwalenie rezultatów wcześniejszych etapów projektu. Warsztaty prowadzone były przez wykładowcę Uniwersytetu Śląskiego i stanowiły uzupełnienie działań archiwizacyjnych oraz przygotowawczych prowadzonych w styczniu.
Wystawa prac uczestników warsztatów
Zwieńczeniem styczniowych działań była wystawa prac uczestników warsztatów malarskich i fotograficznych, zorganizowana 29 stycznia 2026 r. w Młodzieżowym Domu Kultury w Świętochłowicach. Wydarzenie przygotował Śląski Inkubator Przedsiębiorczości i miało ono charakter otwarty dla wszystkich zainteresowanych.
Wystawa prezentowała efekty pracy uczestników oraz stanowiła podsumowanie działań twórczych i edukacyjnych prowadzonych w ramach projektu. Spotkanie otwarte umożliwiło również szerszą promocję rezultatów w środowisku lokalnym.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Listopad 2025 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 50/1697
Doradztwo w zakresie inicjatyw oddolnych:
Doradztwo dla grupy osób zainteresowanych udziałem w 6. konkursie inicjatyw oddolnyc LH obejmowało konsultacje dotyczące doprecyzowania pomysłów projektowych, określenia celów i rezultatów, przygotowania harmonogramów oraz konstrukcji budżetów. Doradztwo miało na celu zwiększenie jakości składanych wniosków oraz wzmocnienie potencjału inicjatyw planowanych do realizacji w ramach projektu.
Realizacja inicjatyw oddolnych:
Inicjatywy oddolne zrealizowane w grudniu
1. Szolka Tyju
Inicjatywa „Szolka Tyju” była działaniem integrującym lokalną społeczność wokół śląskiej tradycji i codziennych rytuałów związanych z kulturą regionu. W ramach przedsięwzięcia mieszkańcy spotykali się przy symbolicznej „szolce tyju” i piekli pierniki. Działanie sprzyjało wzmacnianiu tożsamości lokalnej oraz podkreślało znaczenie wspólnoty w kształtowaniu przyjaznej, aktywnej przestrzeni społecznej.
2. Świąteczne Kochłowice 2026, Świąteczna Magia Bobrka -drzewko łączy pokolenia, Kalendarze Adwentowe, które przynoszą uśmiech:
To inicjatywy, które wprowadziły mieszkańców w atmosferę zbliżających się świąt poprzez wspólne dekorowanie przestrzeni, organizację aktywności dla rodzin oraz tworzenie lokalnych ozdób. Działanie miało charakter międzypokoleniowy — angażowało zarówno dzieci, jak i dorosłych, wzmacniając poczucie wspólnoty i odpowiedzialności za otoczenie.
3. Barbórka u Franza-rudzki wieczór tradycji górniczych
Barbórka na Rudzie (04–07.12.2025) – przywrócenie tradycji barbórkowych i dziedzictwa górniczego jako elementu lokalnej tożsamości. Program: capstrzyk i pochód barbórkowy, prezentacje historyczne, koncert Orkiestry Dętej Kopalni Pokój, edukacyjny spacer. Uczestników: ~250 mieszkańców. Zasięg online: ~150 tys. wyświetleń.
4.Kalendarze adwentowe, które przynoszą uśmiech (06.11–20.12.2025) – tworzenie kalendarzy z materiałów z recyklingu przez uczniów klas I–VIII SP nr 18. Prace przekazano dzieciom z placówek opiekuńczo-wychowawczych i małym pacjentom szpitala. Uczestników: 130 uczniów.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu UŚ
W grudniu intensywnie prowadzono badania terenowe i dokumentację w ramach archiwizacji regionalnego antropocenu. Uczestnicy przygotowali różnego typu teksty inspirowane przedmiotami, które niegdyś tworzyły krajobraz śląskiej codzienności, a dzisiaj już wyszły z użycia i zostały zapomniane.
Przygotowanie i prezentacja wystawy archiwum regionalnego antropocenu w muzeum:
Przygotowywanie geozielnika pod kątem wystawy w Muzeum. Praca nad haiku rudzkimi na wystawę (do katalogu wystawy). Kwerendy muzealne i archiwalne w celu wyłonienia zdjęć i obrazów do wystaw.
Organizacja warsztatów edukacyjnych UŚ
Kontynuacja wywiadów z dawnymi pracownikami kopalni Wawel, Karol i Rozbark; Przygotowywanie materiału refotograficznego, zdjęcia w plenerze.
Spotkanie liderek:
Grudniowe spotkanie Liderek miało charakter roboczo-koncepcyjny i stanowiło kolejny etap wzmacniania kompetencji uczestniczek projektu. W trakcie spotkania wypracowano propozycje tematów do drugiej edycji szkoleń, odpowiadających na aktualne potrzeby lokalnego środowiska oraz doświadczenia z pierwszej edycji. Dyskusja koncentrowała się na rozwoju kompetencji przywódczych, pracy z grupą, budowaniu partnerstw oraz skutecznym inicjowaniu działań społecznych.
Warsztaty z dziennikarstwa środowiskowego i dziedzictwa poprzemysłowego:
Program warsztatów został podzielony na bloki tematyczne, z których każdy skupiał się na innych aspektach pracy z tekstem i obrazem:
• Formy literackie i autobiograficzne: Seniorzy tworzyli miniatury poświęcone wspomnieniom z dzieciństwa, ważnym wydarzeniom życiowym (komunie, podróże) oraz refleksjom nad dawnym krajobrazem przemysłowym regionu.
• Media społecznościowe i nowe technologie: Uczestnicy zgłębiali tajniki komunikacji na platformie Facebook, uczyli się podstaw fotografii mobilnej (w tym robienia autoportretów typu „selfie”) oraz rejestrowania wspomnień w formie cyfrowej.
• Warsztat reportera: Zajęcia dotyczyły sztuki przeprowadzania wywiadów, aktywnego słuchania oraz formułowania pytań pozwalających na rzetelne pozyskiwanie informacji.
• Konstrukcja informacji prasowej: Ostatni etap szkolenia poświęcono „złotej piątce” (zasada 5W), czyli technice odpowiadania na kluczowe pytania: kto, co, gdzie, kiedy i dlaczego.
3. Metody pracy i narzędzia
Podczas zajęć postawiono na praktyczne wykorzystanie nabywanej wiedzy. Każda uczestniczka otrzymała reporterski notes, służący do sporządzania bieżących notatek, szkiców newsów oraz zapisywania poezji. Dla wielu osób pisanie okazało się formą autoterapii, pozwalającą na uporządkowanie codzienności i nadanie znaczenia ulotnym chwilom.
4. Efekty i podsumowanie
Finałem warsztatów była wspólna praca redakcyjna, podczas której seniorki – działając jako jeden zespół – przygotowały tekst podsumowujący wydarzenie. Warsztaty zaowocowały nie tylko podniesieniem kompetencji cyfrowych i literackich uczestników, ale także nawiązaniem stałej współpracy z lokalną prasą.
Organizacja warsztatów edukacyjnych:
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Listopad 2025 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 47/1694
Doradztwo w zakresie inicjatyw oddolnych:
Spotkanie poświęcone inicjatywom oddolnym stało się przestrzenią do szczegółowej analizy i udoskonalenia pomysłów uczestników. W atmosferze otwartości i współdziałania każdy miał możliwość zaprezentowania własnych koncepcji, otrzymania wartościowych wskazówek oraz dostosowania planowanych działań do celów i założeń projektu.
Realizacja inicjatyw oddolnych:
Celem realizacji kolejnej inicjatywy było uczczenie 70-lecia Młodzieżowego Domu Kultury w Rudzie Śląskiej, który od siedmiu dekad stanowi serce życia kulturalnego i oświatowego. W budynku MDK mieściła się niegdyś pierwsza szkoła w tej części dzielnicy, a sama ulica Janasa – dziś objęta rewitalizacją – przez lata tętniła życiem handlowym i społecznym. Wydarzenie ma przywrócić jej dawną energię i pokazać, że przestrzeń ta nadal może być centrum spotkań, kultury i międzypokoleniowej integracji.
wystawa prac uczestników warsztatów malarskich:
26 listopada odbył się wernisaż wystawy prac malarskich uczestników rudzkiej części warsztatów malarskich.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu UŚ
W listopadzie intensywnie prowadzono badania terenowe i dokumentację w ramach archiwizacji regionalnego antropocenu. Uczestnicy przygotowali różnego typu teksty inspirowane przedmiotami, które niegdyś tworzyły krajobraz śląskiej codzienności, a dzisiaj już wyszły z użycia i zostały zapomniane.
Przygotowanie i prezentacja wystawy archiwum regionalnego antropocenu w muzeum – warsztaty outdoor
Omówienie założeń wystawy, przygotowanie koncepcji, ustalenie składu kuratorów i wstępna selekcja materiału.
Organizacja warsztatów edukacyjnych UŚ
Spotkanie posłużyło do przygotowania opisu historii geologicznej Orzegowa uwzględniającej m.in. zmiany klimatu, paleogeografię. Na tej podstawie uczestnicy warsztatów skazali w jakim kierunku, zmiany w ujęciu holistycznym, będą zachodziły w przyszłości w Rudzie Śląskiej. Częściowo informacje zostały przedstawione na referacie podczas Jubileuszu 720 lat Orzegowa.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Październik 2025 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 43/1690
Doradztwo w zakresie inicjatyw oddolnych:
Spotkanie poświęcone inicjatywom oddolnym stało się przestrzenią do szczegółowej analizy i udoskonalenia pomysłów uczestników. W atmosferze otwartości i współdziałania każdy miał możliwość zaprezentowania własnych koncepcji, otrzymania wartościowych wskazówek oraz dostosowania planowanych działań do celów i założeń projektu.
Realizacja inicjatyw oddolnych:
„Exultet – Światło Janasa”
Wydarzenie „Exultet – Światło Janasa” odbyło się zgodnie z założeniami projektu, w dniu 31 października 2025 r. na boisku przy Młodzieżowym Domu Kultury w Rudzie Śląskiej przy ul. Janasa 28. Wydarzenie miało charakter otwarty i integracyjny, gromadząc około 150 uczestników – dzieci, młodzież, rodziców, seniorów oraz mieszkańców dzielnicy.
Spotkanie dla lokalnych liderek:
Spotkanie liderek stało się przestrzenią do przemyślenia nabytych umiejętności i dzielenia się doświadczeniami. Wspólny dialog sprzyjał tworzeniu więzi między uczestniczkami, umacniając ich rolę jako aktywnych liderów zmian w lokalnych środowiskach.
Szkolenie managerskie dla liderek:
W październiku w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej odbyła się kolejna edycja szkolenia dla liderek, skierowana do kobiet pragnących rozwijać swoje kompetencje menedżerskie i społeczne.
Szkolenie miało na celu wsparcie lokalnych liderek – kobiet aktywnych społecznie, które chcą realnie wpływać na swoje otoczenie i inicjować zmiany w duchu zielonej transformacji.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu UŚ
W październiku w ramach archiwizacji regionalnego antropocenu intensywnie prowadzono działania badawcze i dokumentacyjne w terenie
Organizacja warsztatów edukacyjnych UŚ
Przeprowadzono cykl warsztatów edukacyjnych poświęconych zagadnieniom zielonej transformacji, dziedzictwu epoki antropocenu oraz budowaniu zaangażowania społecznego. Program spotkań koncentrował się na tematach związanych z ekologią miejską, odkrywaniem i poznawaniem lokalnych zasobów przyrodniczych, a także refleksją nad spuścizną antropocenu.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Wrzesień 2025 w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 38/1685
Warsztaty malarskie:
We wrześniu Śląski Inkubator Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej zorganizował wyjątkowe warsztaty malarskie w ramach inicjatywy „Laboratoria czwartej przyrody”. Było to bezpłatne wydarzenie skierowane zarówno do młodzieży, jak i seniorów z Rudy Śląskiej, Bytomia, Chorzowa i Świętochłowic.
- Uczestnicy mieli okazję rozwijać swoje umiejętności artystyczne pod okiem doświadczonych instruktorów.
- Tematy przewodnie obejmowały:
- Przyrodę i jej piękno – malowanie lokalnych krajobrazów i natury.
- Dziedzictwo przemysłowe Śląska – twórcze interpretacje industrialnych motywów.
- Swobodną ekspresję – pełna dowolność technik i stylów.
- Warsztaty odbywały się w Świętochłowicach, Rudzie Śląskiej i Bytomiu
Sobotnia szychta – Cztery Żywioły (Ziemia) TuRuda:
„Sobotnia szychta – Cztery Żywioły (Ziemia)” to wydarzenie organizowane przez TuRuda w ramach projektu, które odbyło się 6 września 2025 w Szybie Franciszek. Skupiało się na żywiole ziemi – jego znaczeniu kulturowym, przyrodniczym i symbolicznym. Kluczowym elementem był spacer botaniczny i spotkania tematyczne. Wydarzenie łączyło refleksję nad lokalną tożsamością z doświadczeniem przyrody – poprzez spacer, poezję i rozmowy.
Galeria w Czerni i Zieleni – Węglowa Atlantyda TuRuda:
„Galeria w Czerni i Zieleni – Węglowa Atlantyda” to poruszająca wystawa fotograficzna, która ukazuje Rudę Śląską w zupełnie nowym świetle – jako miejsce pełne pamięci, emocji i przemysłowego piękna.
Wystawa została zaprezentowana 6 września 2025 roku w Szybie Franciszek w Rudzie Śląskiej, jednocześnie z II Rudzkim Festiwalem Dziedzictwa „Kop, gdzie stoisz”, organizowanego przez Stowarzyszenie TuRuda. To wydarzenie było czymś więcej niż tylko wernisażem – stało się symbolicznym aktem opowiadania historii miasta przez pryzmat jego przemysłowego dziedzictwa i zielonych przestrzeni.
Doradztwo w zakresie inicjatyw oddolnych:
Spotkanie doradcze dotyczące inicjatyw oddolnych umożliwiło uczestnikom pogłębioną analizę i dopracowanie swoich pomysłów. W atmosferze współpracy i wzajemnego wsparcia każda z osób miała okazję przedstawić swoje koncepcje, uzyskać konstruktywną informację zwrotną oraz dostosować działania do założeń programowych projektu.
Realizacja inicjatyw oddolnych:
Makieta Orzegowa to wyjątkowa inicjatywa oddolna Towarzystwa Miłośników Orzegowa, która ukazuje historię i tożsamość dzielnicy w formie przestrzennej. Projekt powstał z pasji mieszkańców do lokalnego dziedzictwa
Towarzystwo Miłośników Orzegowa, działające od 2007 roku w Rudzie Śląskiej, od lat angażuje się w promowanie historii i kultury dzielnicy Orzegów. Jednym z najbardziej wyrazistych projektów tej organizacji jest makieta Orzegowa, która powstała jako inicjatywa oddolna – z potrzeby mieszkańców, pasjonatów lokalnej historii i społeczników.
Makieta została zaprezentowana podczas obchodów 720-lecia Orzegowa, które odbyły się w 2025 roku. W ramach jubileuszu zorganizowano m.in. festyn rodzinny „Majówka na Karolu” oraz urodzinowy festyn na Burloch Arenie. To właśnie podczas ostatniego wydarzenia makieta była jednym z głównych punktów programu – przyciągając uwagę zarówno starszych mieszkańców, jak i młodszych pokoleń.
Międzypokoleniowa potańcówka przy MDK w Rudzie Śląskiej odbyła się 1 września 2025 roku jako oddolna inicjatywa lokalna
To wydarzenie miało miejsce na boisku przy Młodzieżowym Domu Kultury w Rudzie Śląskiej i było drugą edycją potańcówki, która zyskała ogromne uznanie wśród mieszkańców. Międzypokoleniowa potańcówka miała na celu integrację mieszkańców w różnym wieku – od dzieci po seniorów.Wydarzenie odbyło się w formie pikniku z muzyką, tańcami i wspólnym spędzaniem czasu. Atmosfera była swobodna i radosna, a uczestnicy mogli zatańczyć do przebojów z różnych dekad.
Spotkanie dla lokalnych liderek:
Spotkanie dla liderek stało się okazją do refleksji nad zdobytymi kompetencjami oraz wymiany doświadczeń. Wspólna przestrzeń dialogu sprzyjała budowaniu więzi między uczestniczkami, wzmacniając ich pozycję jako aktywnych animatorek zmian w lokalnych społecznościach.
Szkolenie managerskie dla liderek:
We wrześniu w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej odbyła się kolejna edycja szkolenia dla liderek, skierowana do kobiet pragnących rozwijać swoje kompetencje menedżerskie i społeczne.
Szkolenie miało na celu wsparcie lokalnych liderek – kobiet aktywnych społecznie, które chcą realnie wpływać na swoje otoczenie i inicjować zmiany w duchu zielonej transformacji.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu UŚ
We wrześniu w ramach pracy archiwizacyjnej regionalnego antropocenu Uniwersytetu Śląskiego kontynuowano działania terenowe i dokumentacyjne.
Organizacja warsztatów edukacyjnych UŚ
We wrześniu 2025 w ramach projektu Laboratoria Czwartej Przyrody Uniwersytet Śląski zorganizował szereg warsztatów edukacyjnych skupionych na zielonej transformacji, lokalnym dziedzictwie antropocenu i aktywizacji społeczności. We wrześniu skupiano się na ekologia miejska, rozpoznawanie lokalnych zasobów przyrodniczych, dziedzictwo antropocenu.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Sierpień w projekcie
Warsztaty fotograficzne
W sierpniu wystartowały kolejne 2 grupy warsztatów fotograficznych organizowanych w ramach projektu „Laboratoria czwartej przyrody: aktywizacja społeczności lokalnych w kierunku zielonej transformacji i rozpoznawania lokalnego dziedzictwa antropocenu”. Po krótkim wprowadzeniu teoretycznym uczestnicy ruszyli w teren – ulice Świętochłowic i Rudy Śląskiej stały się sceną dla kreatywnych eksperymentów. Nie zabrakło pracy w parach, wspólnego omawiania kadrów i spontanicznych sesji zdjęciowych. Będą odkrywać tajniki fotografii, ucząc się zarówno praktycznych technik edycji zdjęć na smartfonie, jak i zasad kompozycji, pracy ze światłem, ostrością, ISO, czasem naświetlania czy balansem bieli.
Warsztaty malarskie
W sierpniu Śląski Inkubator Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej zorganizował wyjątkowe warsztaty malarskie w ramach inicjatywy „Laboratoria czwartej przyrody”. Było to bezpłatne wydarzenie skierowane zarówno do młodzieży, jak i seniorów z Rudy Śląskiej, Bytomia, Chorzowa i Świętochłowic.
- Uczestnicy mieli okazję rozwijać swoje umiejętności artystyczne pod okiem doświadczonych instruktorów.
- Tematy przewodnie obejmowały:
- Przyrodę i jej piękno – malowanie lokalnych krajobrazów i natury.
- Dziedzictwo przemysłowe Śląska – twórcze interpretacje industrialnych motywów.• Swobodną ekspresję – pełna dowolność technik i stylów.
Warsztaty odbywały się w Chorzowie, Rudzie Śląskiej i Bytomiu
Doradztwo w zakresie inicjatyw oddolnych:
Spotkanie doradcze dotyczące inicjatyw oddolnych umożliwiło uczestnikom pogłębioną analizę i dopracowanie swoich pomysłów. W atmosferze współpracy i wzajemnego wsparcia każda z osób miała okazję przedstawić swoje koncepcje, uzyskać konstruktywną informację zwrotną oraz dostosować działania do założeń programowych projektu.
Realizacja inicjatyw oddolnych:
W sierpniu zakończono realizację Inicjatywy „Czwarta Przyroda w mieście – przestrzeń także dla wolno żyjących kotów” została zaplanowana jako kompleksowe działanie edukacyjno-praktyczne, służące zwiększeniu świadomości ekologicznej mieszkańców Rudy Śląskiej oraz poprawie warunków życia kotów wolno żyjących — ważnego, lecz często niedostrzeganego elementu miejskiej bioróżnorodności.
Spotkanie dla lokalnych liderek:
Spotkanie dla liderek stało się okazją do refleksji nad zdobytymi kompetencjami oraz wymiany doświadczeń. Wspólna przestrzeń dialogu sprzyjała budowaniu więzi między uczestniczkami, wzmacniając ich pozycję jako aktywnych animatorek zmian w lokalnych społecznościach.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Lipiec w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 30/1677 dostępny na stronie: DODATEK
W tekście pojawia się refleksja, że orkiestry dęte wciąż mają swoje miejsce w sercach mieszkańców, a ich obecność w przestrzeni publicznej – jak przemarsz ulicami miasta czy koncerty w parku – to sposób na ocalenie tej tradycji od zapomnienia. Występy zespołów z kopalń „Pokój”, „Bielszowice” i „Halemba” oraz gości z Czech pokazują, że muzyka dęta może być różnorodna, dynamiczna i atrakcyjna także dla młodszych odbiorców.
Warsztaty fotograficzne:
Lipcowe warsztaty fotograficzne w Rudzie Śląskiej i Chorzowie – to kreatywne spojrzenie na miasto.
W lipcu Śląski Inkubator Przedsiębiorczości zorganizował serię warsztatów fotograficznych w dwóch miastach: Rudzie Śląskiej i Chorzowie. Spotkania były częścią projektu „Laboratoria czwartej przyrody”, który łączy edukację artystyczną z refleksją nad lokalnym dziedzictwem i zieloną transformacją.
Zajęcia łączyły teorię z praktyką:
- krótkie wykłady o fotografii jako narzędziu opowiadania historii,
- ćwiczenia w terenie z aparatami i smartfonami,
- wspólna analiza zdjęć i rozmowy o ich przekazie,
- praca w grupach, która sprzyjała wymianie doświadczeń i budowaniu relacji.
Doradztwo w zakresie inicjatyw oddolnych:
Spotkanie doradcze pozwoliło uczestniczkom szczegółowo omówić swoje pomysły na inicjatywy oddolne oraz dostosować je do wymogów projektu Laboratoria czwartej przyrody.
Spotkanie poszkoleniowe dla lokalnych liderek:
Podczas spotkania poszkoleniowego liderki podsumowały zdobytą wiedzę. Spotkanie sprzyjało integracji środowiska lokalnych liderek oraz wzmocnieniu ich roli w procesie wprowadzania pozytywnych zmian w społeczności.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
W lipcu na blogu Czwarta Przyroda pojawiła się między innymi wzmianka o gatunkach zagrożonych, a szczególną uwagę zwrócono na dropa wielkiego (Otis tarda). Ten majestatyczny ptak, niegdyś licznie występujący na terenach Europy Środkowej, dziś znajduje się na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody.
Czerwiec w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 25/1672 dostępny na stronie: DODATEK
W czerwcowym wydaniu spoglądamy na transformację w kontekście dziedzictwa historycznego i kulturowego. Opowiadamy o historii powstania oraz działalności Muzeum Historii Polski Ludowej oraz o przeszłości miejsca, w którym Muzeum ma swoją siedzibę, czyli dawnego folwarku Dwór Nowa Ruda, którego historia sięga około 1890 roku i jest nierozerwalnie związana z dziedzictwem zamożnej i wpływowej rodziny von Ballestrem.
Szkolenie menedżerskie liderek
W czerwcu 2025 roku Śląski Inkubator Przedsiębiorczości zorganizował cykl szkoleń dla obecnych i przyszłych liderek, które miały na celu rozwój kompetencji przywódczych w dynamicznym środowisku pracy. Uczestniczki uczyły się m.in. skutecznego motywowania zespołu, budowania odpowiedzialnych relacji oraz zarządzania zmianą. Spotkania odbywały się w kameralnych grupach, a atmosfera sprzyjała wymianie doświadczeń i wzmacnianiu lokalnych sieci wsparcia.
Organizacja warsztatów refotografii oraz archiwizacja regionalnego antropocenu
W czerwcu 2025 roku odbyły się kolejne zajęcia w ramach warsztatów refotografii organizowanych przez Uniwersytet Śląski w Katowicach, które zgromadziły miłośników historii lokalnej i fotografii. Uczestnicy pracowali nad odtwarzaniem dawnych ujęć Orzegowa i okolic, zestawiając je ze współczesnymi kadrami. Efektem była seria poruszających obrazów ukazujących zmiany w przestrzeni miejskiej — od architektury po codzienne życie mieszkańców. Kontynuowano również prace nad archiwizacją lokalnej historii w duchu regionalnego antropocenu.
Zajęcia miały charakter edukacyjny i archiwizacyjny, wpisując się w nurt regionalnego antropocenu — dokumentowania śladów działalności człowieka w lokalnym środowisku. Spotkania odbywały się w plenerze i były okazją do wymiany doświadczeń między pokoleniami.
Spotkania motywujące dla liderek
W czerwcu 2025 roku odbyło się kolejne spotkanie motywujące dla liderek zorganizowane przez Śląski Inkubator Przedsiębiorczości, które skupiło się na rozwijaniu nowoczesnych kompetencji przywódczych. Spotkanie miało charakter praktyczny — obejmowało ćwiczenia z komunikacji, pracy zespołowej i rozwiązywania trudnych sytuacji. Atmosfera sprzyjała wymianie doświadczeń oraz dzieleniu się wrażeniami z udziału w szkoleniu, a prowadząca podkreślała znaczenie empatii, samoświadomości i autentycznego przywództwa.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Na blogu Czwarta Przyroda podejmujemy między innymi takie tematy jak wykluczenie opowiedziane poprzez fotografie czy działania na rzecz osób z niepełnosprawnościami na przykładzie 30-lecia działalności Ośrodka dla Osób Niepełnosprawnych Najświętsze Serce Jezusa.
Maj w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 21/1668 dostępny na stronie: DODATEK
W majowym dodatku rewitalizacja regionów górniczych, która obejmuje nie tylko rekultywację terenów, ale także ich odbudowę pod kątem inwestycji, gospodarki i społeczności lokalnych. Przykładem takiego procesu jest szyb Franciszek w Rudzie Śląskiej, który jako element dziedzictwa przemysłowego zyskał szansę na odnowieni i może zostać przekształcony w przestrzeń kulturową i użytkową. Takie działania pozwalają na sprawiedliwą transformację regionu, tworząc nowe możliwości dla mieszkańców i wzmacniając jego przyszły rozwój.
Organizacja warsztatów edukacyjnych
W siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa odbyły się warsztaty dla seniorów na temat lokalnych skał i minerałów z Rudy Śląskiej oraz ich zastosowania w budownictwie i biżuterii. Zajęcia miały charakter praktyczno-warsztatowy. Przeprowadzono także spotkania dotyczące diagnozowania zanieczyszczeń środowiska wynikających ze spalania paliw stałych i innych substancji.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu
W maju kontynuowano archiwizację regionalnego antropocenu, koncentrując się na zbieraniu i systematyzowaniu materiałów dokumentujących wpływ działalności człowieka na środowisko w regionie. Uczestnicy mogli zapoznać się z między innymi z analizą instalacji MBP, czyli mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów.
Spotkanie organizacyjne- motywujące poprzedzające szkolenia managerskie dla liderek
Śląski Inkubator Przedsiębiorczości zorganizował pierwszą edycję szkolenia menedżerskiego skierowanego do kobiet aktywistek i lokalnych liderek. W maju pracowano nad zagadnieniem wyznaczania celów i zarządzania zespołem oraz sposobami rozwiązywanie konfliktów i motywowaniem do działania.
Organizacja warsztatów refotografii poprzemysłowej
W ramach projektu odbyły się kolejne warsztaty refotografii, które miały na celu dokumentowanie zmian w krajobrazie poprzemysłowym dzielnicy. Uczestnicy mieli okazję porównać historyczne zdjęcia Orzegowa z aktualnym stanem miejsc i budynków, a także nauczyć się technik fotograficznych pozwalających na wierne odwzorowanie dawnych ujęć. Warsztaty obejmowały: analizę archiwalnych fotografii i ich kontekst historyczny, praktyczne zajęcia w terenie, gdzie uczestnicy wykonywali zdjęcia zgodnie z dawnymi kadrami, spotkania z ekspertami zajmującymi się dokumentacją dziedzictwa przemysłowego, dyskusje na temat przyszłości przestrzeni poprzemysłowych w Orzegowie.
Szkolenia liderek
Śląski Inkubator Przedsiębiorczości rozpoczął cykl szkoleń dla obecnych i przyszłych liderek, które mają na celu rozwój umiejętności przywódczych i efektywne zarządzanie zespołem. Szkolenia skierowane są do, kobiet, które chciały skutecznie motywować i wspierać zespół, podnosić swoją efektywność oraz rozwijać nowoczesne kompetencje przywódcze. Dodatkowo uczestniczki mogą brać udział w comiesięcznych spotkaniach z animatorką, których celem jest doskonalenie umiejętności nabytych w czasie szkolenia oraz wypracowywanie pomysłów na inicjatywy oddolne.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
na naszym blogu www.czwartaprzyroda.pl można przeczytać o ciekawych wydarzeniach z regionie: energetyczno-klimatyczny okrągły stół, poświęcony roli obywatelskich i odnawialnych źródeł energii, konferencja „Kierunek – zielona transformacja” czy budowa miejskich odcinków velostrad w Bytomiu, Świętochłowicach i Tychach, te oraz inne artykuły można znaleźć na blogu czwartej przyrody.
Przygotowanie i zredagowanie pomocy dydaktycznych
Uniwersytet Śląski przygotował materiał dydaktyczny poświęcony kamieniołomowi, który został umieszczony na stronie projektu (https://us.edu.pl/komunikaty/laboratoria-czwartej-przyrody-aktywizacja-spolecznosci-lokalnych-w-kierunku-zielonej-transformacji-i-rozpoznawania-lokalnego-dziedzictwa-antropocenu/ )
Kwiecień w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 16/1663 dostępny na stronie DODATEK
W kwietniowym numerze przyglądamy się historii Doliny Kochłówki – pierwszego obszaru chronionego w Rudzie Śląskiej, który stał się symbolem troski o środowisko i współpracy społecznej.
Dolina Kochłówki to miejsce, gdzie doszło do skutecznego pogodzenia interesów miejskich, ekologicznych i społecznych. Teren ten, dawniej postrzegany jako problematyczne rozlewisko, z czasem przekształcił się w pierwszy użytek ekologiczny w mieście. Kluczową rolę w tym procesie odegrała Ewa Maria Chmielewska, osoba pełna determinacji i zaangażowania, która nieustannie walczyła o zachowanie walorów przyrodniczych tego obszaru.
Jako prezeska Fundacji Aktywni Społecznie AS, Ewa od lat prowadzi działania na rzecz aktywizacji społeczności lokalnej, promowania bezpieczeństwa oraz wzmacniania idei obywatelskiego zaangażowania. Założona przez nią w 2016 roku fundacja koncentruje się na wspieraniu integracji mieszkańców oraz budowaniu społeczeństwa opartego na zasadach zrównoważonego rozwoju i równości szans.
Organizacja warsztatów
Podczas kwietniowych zajęć unijnych „Od gaju do gruby. Literackie obrazy przemian przyrodniczych” uczniowie szkół średnich uczestniczyli w warsztatach poświęconych czytaniu, interpretowaniu oraz tworzeniu literatury. Spotkanie koncentrowało się na analizie zmian w środowisku i ich szerokich konsekwencjach – od aspektów społecznych, psychologicznych i cywilizacyjnych po wpływ na sztukę. Warsztaty nie tylko rozwijały umiejętności literackie i krytyczne, lecz także przygotowywały uczniów do egzaminu maturalnego z języka polskiego, wzmacniając ich kompetencje analityczne i interpretacyjne.
W kwietniu kontynuowano archiwizację regionalnego antropocenu, koncentrując się na zbieraniu i systematyzowaniu materiałów dokumentujących wpływ działalności człowieka na środowisko w regionie. W ramach tych prac przeprowadzono analizę instalacji MBP, czyli mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów. Jest to proces, w którym odpady są najpierw mechanicznie segregowane, a następnie poddawane biologicznej stabilizacji, co pozwala na ich dalsze wykorzystanie lub bezpieczne składowanie. Zgromadzone informacje, obejmujące zarówno aspekty przyrodnicze, jak i historyczne, mają na celu ochronę oraz głębsze zrozumienie lokalnego dziedzictwa w kontekście antropocenu. Te działania stanowią istotny krok w tworzeniu zasobu wiedzy, który będzie niezbędny do dalszych prac nad zieloną transformacją oraz rewitalizacją terenów poprzemysłowych.
Szychta na Steinbruchu
Szychta na Steinbruchu to wydarzenie organizowane przez Stowarzyszenie TURUda, które odbyło się 25 kwietnia 2025 roku w Rudzie Śląskiej. Spotkanie miało na celu integrację mieszkańców oraz poprawę lokalnego środowiska poprzez sprzątanie terenów poprzemysłowych, takich jak Steinbruch i okolice Szybu Franciszek. Organizatorzy zapewnili uczestnikom rękawice, worki oraz niezbędne narzędzia, a całość działań była prowadzona pod okiem sztajgera hasiowego, który koordynował podział na zespoły robocze. Po zakończeniu prac wszyscy hajerzy i szleprzy zostali zaproszeni na gorący posiłek i zimny napitek, co sprzyjało dalszej integracji.
Współpraca organizacyjno-motywująca poprzedzające szkolenie menagerskie z liderkami
Rozpoczęto współpracę organizacyjno-motywującą poprzedzającą szkolenie menedżerskie z liderkami, stanowiącą istotny etap przygotowań do efektywnego i merytorycznego przebiegu wydarzenia. Pierwsze działania koncentrują się na precyzyjnym określeniu celów szkoleniowych, budowaniu atmosfery sprzyjającej wymianie doświadczeń oraz zapewnieniu odpowiedniego zaplecza organizacyjnego. Szczególną uwagę poświęca się wzmocnieniu motywacji uczestniczek, tak aby mogły w pełni zaangażować się w proces nauki i rozwijania kompetencji przywódczych.
blog: www.czwartaprzyroda.pl
Blog Czwarta Przyroda koncentruje się na tematyce miejskich nieużytków i ich roli w ekosystemie. Opiera się na koncepcji czwartej przyrody, czyli roślinności rozwijającej się samoistnie na opuszczonych terenach, bez ingerencji człowieka.
Na blogu można znaleźć treści dotyczące sukcesji przyrody, funkcji nieużytków miejskich oraz ich edukacyjnego i społecznego znaczenia. Publikowane materiały obejmują analizy, przykłady z innych miast oraz praktyczne rozwiązania dotyczące ochrony i integracji dzikiej przyrody w przestrzeni miejskiej.
Marzec w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 12/1659 dostępny na stronie DODATEK
W numerze marcowym zapraszamy do lektury m.in. ciekawego artykułu o roli kobiety w procesie sprawiedliwej transformacji oraz materiału o twórczości Arkadiusza Gola przedstawiającego na swych fotografiach przejmujący portret Górnego Śląska.
Warsztaty refotografii poprzemysłowej
Pod koniec marca, z Uniwersytetem Śląskim, zorganizowano praktyczne warsztaty refotografii terenów poprzemysłowych. Uczestnicy pracowali w terenie, analizując historyczne i przyrodnicze aspekty takich obszarów. Warsztaty obejmowały naukę technik refotografii oraz poszerzanie wiedzy przyrodniczej, a także miały na celu zwiększenie świadomości ekologicznej i zachęcenie do rewitalizacji niezrewitalizowanych jeszcze terenów.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu
W marcu, pod kierownictwem pracowników naukowych Uniwersytetu Śląskiego, kontynuowano prace archiwizacyjne mające na celu dokumentację regionalnego antropocenu. Działania te skupiono na dalszym zbieraniu i porządkowaniu materiałów ukazujących zmiany środowiskowe wywołane przez działalność człowieka w regionie. Kontynuacja badań stanowiła istotny etap w budowaniu bazy wiedzy, która posłuży jako fundament dla kolejnych działań związanych z zieloną transformacją oraz rewitalizacją terenów poprzemysłowych.
Warsztaty edukacyjne dla młodzieży
25 marca, odbyły się ostatnie zajęcia z przedmiotów przyrodniczych, prowadzone przez profesorów Uniwersytetu Śląskiego. Podczas wydarzenia wręczono nagrody za najlepsze zielniki przygotowane przez młodzież w trakcie warsztatów. Uczestnicy mieli okazję zdobyć praktyczne umiejętności, takie jak wykonywanie profilu glebowego, określanie wieku i wysokości drzew oraz orientacja w terenie.
Inicjatywa oddolna
W marcu został ogłoszony drugi nabór wniosków do Inicjatyw oddolnych, w naborze zostało złożonych 10 wniosków, które poddano ocenie.
Luty w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 7/1654 dostępny na stronie DODATEK
W numerze lutowym można przeczytać m.in. o transformacji energetycznej jako jednym z największych wyzwań, przed którymi stoi Ruda Śląska oraz o społecznych aspektach transformacji, które stają się kluczowym wyzwaniem, a dla młodzieży priorytetowym procesem, determinującym jej przyszłość.
Warsztaty refotografii poprzemysłowej
W lutym odbyły się warsztaty refotografii poprzemysłowej, które miały charakter teoretyczno-praktyczny. Ich celem było wprowadzenie uczestników w zagadnienia związane z zieloną transformacją, antropocenem oraz czwartą przyrodą, uwzględniając lokalne uwarunkowania. Uczestnicy analizowali historyczne i przyrodnicze znaczenie terenów poprzemysłowych, ucząc się technik refotografii oraz pogłębiając wiedzę przyrodniczą. Warsztaty miały na celu budowanie świadomości ekologicznej i inspirowały do podejmowania działań na rzecz rewitalizacji niezrewitalizowanych terenów.
Warsztaty edukacyjne dla młodzieży
W połowie lutego w IV Liceum Ogólnokształcącym w Rudzie Śląskiej odbyły się warsztaty edukacyjne dla młodzieży, prowadzone przez wykładowców Uniwersytetu Śląskiego. Zajęcia miały na celu zwiększenie wiedzy ekologicznej wśród uczniów oraz inspirowanie ich do podejmowania inicjatyw związanych z ochroną środowiska. Program warsztatów łączył teorię z praktyką, umożliwiając młodzieży zrozumienie kluczowych pojęć takich jak zielona transformacja i antropocen. Warsztaty pobudzały kreatywność, budowały więzi społeczne oraz zachęcały do długofalowych działań na rzecz środowiska.
Praca archiwizacyjna regionalnego antropocenu
W lutym rozpoczęły się prace archiwizacyjne regionalnego antropocenu. Skupiono się na gromadzeniu oraz porządkowaniu materiałów dokumentujących zmiany w środowisku wynikające z działalności człowieka w regionie. Zebrane dane, obejmujące zarówno elementy przyrodnicze, jak i historyczne, mają na celu zachowanie oraz lepsze zrozumienie lokalnego dziedzictwa w kontekście antropocenu. Działania te stanowiły ważny krok w budowaniu bazy wiedzy niezbędnej do dalszych prac nad zieloną transformacją oraz rewitalizacją obszarów poprzemysłowych.
Spacer interpretacyjny
Stowarzyszenie TuRuda 8 lutego zorganizowało spacer interpretacyjny, który miał na celu odkrywanie lokalnej historii Rudy Śląskiej. Wydarzenie to przyciągnęło wielu uczestników, którzy mieli okazję poznać tajemnice Rudy Południowej, czyli Karmińskiego. Kolonia robotnicza „Carl Emanuel”, znana lokalnie jako „Karmańskie”, to jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc w Rudzie Śląskiej. Powstała pod koniec XIX wieku z inicjatywy rodziny Ballestremów, właścicieli kopalni „Brandenburg” (później „Wawel”) oraz koksowni. Osiedle zostało zaprojektowane jako miejsce zamieszkania dla górników i ich rodzin, a jego architektura jest przykładem budownictwa patronackiego na Górnym Śląsku. Spacer był okazją do zgłębiania dziedzictwa kulturowego oraz lokalnych opowieści, które łączą przeszłość z teraźniejszością.
Artykuł w Trybunie Górniczej nr 8 z 21 lutego 2025 roku
W lutowym numerze można przeczytać artykuł nawiązujący do projektu „Po szychcie. Wyjątkowe miejsce na ziemi Przed nimi zajęcia z refotografii i wywiady z osobami pamiętającymi jeszcze rudzkie kopalnie i koksownie”.
Styczeń w projekcie
Dodatek do Wiadomości Rudzkich NUMER 4/1651 dostępny na stroni DODATEK
W numerze styczniowym można przeczytać m.in. ciekawą „Opowieść o rzece – Bytomka” jak również o miejskich planach rewitalizacji Doliny Bytomki
W styczniu 2025 r. zorganizowano cykl warsztatów refotografii poprzemysłowej w Rudzie Śląskiej, które miały na celu uwiecznienie zmian zachodzących na terenach poprzemysłowych. Warsztaty te odbywały się w siedzibie Towarzystwa Miłośników Orzegowa w dniach 9, 16 i 24 stycznia. Uczestnicy, pod przewodnictwem wykładowców Uniwersytetu Śląskiego, przeglądali zdjęcia z zasobów Towarzystwa oraz wykonywali zdjęcia i dokonywali analizy porównawczej dawnych i współczesnych widoków poprzemysłowych terenów. Warsztaty te były skierowane do lokalnej społeczności, która miała możliwość aktywnego udziału w dokumentowaniu przemian poprzemysłowych regionu i tworzeniu wizualnych archiwów tych zmian.
W dalszym ciągu kontynuowane są warsztaty edukacyjne, których celem jest poszerzanie wiedzy na temat ekologii, zrównoważonego rozwoju oraz transformacji regionu w kierunku bardziej zielonym i ekologicznym. Warsztaty te odbywają się w IV Liceum Ogólnokształcącym im. H.C. Hoovera w Rudzie Śląskiej, gdzie wykładowcy Uniwersytetu Śląskiego prowadzili zajęcia dla uczniów. Celem warsztatów jest kształtowanie postaw proekologicznych oraz wspieranie młodzieży w podejmowaniu działań na rzecz ochrony środowiska w ich najbliższym otoczeniu.
Z kolei w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości miało miejsce pierwsze spotkanie organizacyjne dla Pań zainteresowanych tematem szkoleń menagerskich.
W styczniu został również ogłoszony pierwszy nabór wniosków do Inicjatyw oddolnych. Przed złożeniem wniosku można było zapoznać się z temat Inicjatyw oddolnych w czasie warsztatów prowadzonych przez animatora Stowarzyszenia TuRuda. Spotkanie to cieszyło się bardzo dużym zainteresowaniem. Ostatecznie w naborze zostało złożonych 8 wniosków, które poddano ocenie
Grudzień w projekcie
Kolejny numer Dodatku do Wiadomości Rudzkich dostępny z numerem/na stronie DODATEK
W ramach projektu „Laboratoria czwartej przyrody” 17 grudnia odbyły się zajęcia dla uczniów IV Liceum Ogólnokształcącego im. H. C. Hoovera w Orzegowie, w których uczestniczyli specjaliści z zakresu geologii, biologii i kulturoznawstwa. Dzięki projektowi uczniowie mieli okazję zapoznać się z przeszłością przemysłową Rudy Śląskiej, identyfikować rośliny i minerały związane z przemysłowym dziedzictwem regionu: wykrywali ołów, żelazo i miedź w roztworach glebowych, przypomnieli sobie zasady segregacji odpadów, szukali składników smogu na terenie wokół szkoły, a także mieli możliwość oglądania skał pod mikroskopem.
Listopad w projekcie
Drugi numer Dodatku do Wiadomości Rudzkich – tym razem głównym tematem czwarta przyroda, o której można przeczytać za pośrednictwem strony Wiadomości Rudzkie DODATEK
W dniach 26 i 27 listopada zorganizowano kolejne warsztaty edukacyjne dla młodzieży, w trakcie których kontynuowano temat „czwartej przyrody” – koncepcji odnoszącej się do ekosystemów powstających spontanicznie w zdegradowanych przez człowieka miejscach, takich jak tereny przemysłowe czy opuszczone obszary miejskie.
Z kolei 30 listopada Stowarzyszenie TuRuda zorganizowało spacer „Wszystko płynie…ku Bytomce”. Wzięło w nim udział ponad 60 osób. Spacer rozpoczął się pod Szybem Franciszek, spod którego wzdłuż Potoku Rudzkiego, jednego z dopływów Bytomki uczestnicy wyruszyli w ponad 3 godzinną podróż śladem przyrodniczych i kulturowych wątków rzeki. Część przyrodniczą poprowadził prof. dr hab. Adam Stebel z Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, część kulturową wiceprezes Stowarzyszenia TuRuda Adam Kowalski. Droga wiodła uczestników ku ujściu Potoku do Bytomki w pobliżu stawu Mijanka, a następnie wałem w Dolinie Bytomki stanowiącym granicę między Rudą a Biskupicami, dawniej zaś będącym de facto granicą państwową. Finałem wędrówki była hałda Ruda, z której analizowaliśmy krajobraz kulturowy okolicy. W trakcie oprowadzania nie zabrakło wątków historycznych i heritologicznych. Uczestnicy zwiedzili zespół zabudowań Szybu Franciszek – pozostałość kopalni Brandenburg, zobaczyli kapliczkę Matki Boskiej z Lourdes wykonaną z odpadów wielkopiecowych huty Berta, poznali historię budowy Kościoła Św. Józefa, Kolonii Karola, Rudzkiej Kuźnicy oraz kolonii Borsiga. Wielowątkowa opowieść zwracała uwagę na nierozerwalną relację pomiędzy człowiekiem a przyrodą, który ukształtował nie tylko górnośląski krajobraz, ale także nasze postawy wobec świata.
Październik w projekcie
Ukazał się Dodatek do Wiadomości Rudzkich, z którym można zapoznać się na stronie Wiadomości Rudzkich DODATEK
Dodatek, który ma charakter edukacyjno – informacyjny porusza tematy transformacji. W pierwszym numerze znalazła się relacja z Kawiarenki obywatelskiej – TransformujeMY Śląskie, która miała miejsce 28 października 2024 r. w Śląskim Inkubatorze Przedsiębiorczości w Rudzie Śląskiej w ramach projektu „TransformujeMY Śląskie – kawiarenka obywatelska”. Projekt realizowany przez Departament Rozwoju i Transformacji Regionu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego ma na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat sprawiedliwej transformacji, zrównoważonego rozwoju oraz zaangażowania obywatelskiego w procesy społeczno-gospodarcze.
Ponadto wywiad z Dr Marcinem Baronem z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, w którym omawia sytuację Rudy Śląskiej, jej potencjał, rozwój oraz to jak radzić sobie z tansformacją.
Zapraszamy do lektury w wydaniu papierowym oraz poprzez stronę Wiadomości Rudzkich DODATEK
W IV Liceum Ogólnokształcącym im. H.C.Hoovera w Rudzie Śląskiej odbyły się z kolei pierwsze warsztaty edukacyjne w ramach działania „Edukacja na rzecz zielonej transformacji i utrzymania kultury pogórniczej” zorganizowane przez jednego z realizatorów projektu – Uniwersytet Śląski w Katowicach. Dr hab. Aleksandra Nadgórska-Socha rozpoczęła cykl zajęć od analizy roślinności miejscowego kamieniołomu, która to stanowi podstawę do stworzenia z uczniami geozielników. Natomiast dr hab. Krzysztof Szopa zapoznał uczestników z właściwościami minerałów.
